Βοηθώντας τους εφήβους να μειώσουν τη
ριψοκίνδυνη συμπεριφορά
Jane E. Brody, The
New York Times, 15/ 02/ 2008*
Τον περασμένο Ιανουάριο σε μία πόλη
του New Jersey των Η.Π.Α. , ένα
αυτοκίνητο που το οδηγούσε 17χρονος μαθητής Λυκείου, με συνεπιβάτες δύο ακόμα
συνομήλικους του, προσπέρασε ένα άλλο, το οποίο επίσης οδηγούσε ένας έφηβος, με
ταχύτητα 110 χλμ. την, ενώ το όριο για την περιοχή ήταν τα 80 χλμ. Το πρώτο
όχημα που επιχείρησε την παράνομη προσπέραση συγκρούστηκε με ένα φορτηγό που
βρισκόταν κανονικά στη λωρίδα κυκλοφορίας του. Τρία αγόρια και ένας 68χρονος
άνδρας έχασαν τη ζωή τους εκείνη την ημέρα.
Τέτοιες ιστορίες αποτελούν πλέον συνήθεια,
ωστόσο ωθούν γονείς και εκπαιδευτικούς να αναρωτηθούν γιατί η ριψοκίνδυνη
συμπεριφορά είναι τόσο κοινή ανάμεσα στους εφήβους και τι μέτρα θα έπρεπε να
ληφθούν ώστε να περιοριστεί το φαινόμενο. Υπάρχει μήπως στους εφήβους η
αντίληψη ότι είναι αθάνατοι ή άτρωτοι, απρόσβλητοι και απολύτως ασφαλείς
απέναντι σε κινδύνους που οι ενήλικες βλέπουν τόσο καθαρά; Ή μήπως δεν είναι σε
θέση να εκτιμούν σωστά τον επερχόμενο κίνδυνο και χρειάζονται συνεχώς κάποιον
να τους υπενθυμίζει πόσο επιβλαβές είναι να
οδηγούν με υπερβολική ταχύτητα, να καταναλώνουν αλκοόλ, να κυκλοφορούν σε
κακόφημες περιοχές, να κάνουν sex χωρίς προφυλάξεις
ή να δοκιμάζουν ναρκωτικά;
«Τίποτα από τα δύο δεν ισχύει!», δήλωσε η
καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας ΥόρκηςValerie F. Reyna. Τα γεγονότα δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Σύμφωνα με
επιστημονικές μελέτες, αποδεικνύεται ότι οι έφηβοι έχουν επίγνωση της
επικινδυνότητας των δραστηριοτήτων τους, αλλά και του γεγονότος ότι δεν είναι
άτρωτοι. Στην πραγματικότητα μάλιστα υπερεκτιμούν τον κίνδυνο και προβλέπουν
τις επιπτώσεις που μπορεί να προκύψουν από
δραστηριότητες, όπως η οδήγηση με μεγάλη ταχύτητα και το sex χωρίς προφυλάξεις. Ωστόσο, επιλέγουν συνειδητά
να προβούν σε τέτοιου είδους πράξεις γιατί υπολογίζουν ότι η «ζημία» είναι πολύ
μικρή αναλογικά με τα «κέρδη» που μπορεί να έχουν. Πράγματι αυτό ισχύει βάσει
πιθανοτήτων όσον αφορά αυτές τις δραστηριότητες. Η πιθανότητα να «κολλήσει»
κάποιος aids είναι 1 στις 500. Επομένως οι ενήλικες είναι
αυτοί που σκέφτονται παράλογα, όχι οι έφηβοι!
Με αφορμή αυτά τα συμπεράσματα λοιπόν, τον
περασμένο Ιούνιο, η dr. Reyna μαζί με μια ομάδα ψυχολόγων, ανακοίνωσαν ότι οι
καθιερωμένες αντιλήψεις, καθώς και οι παραδοσιακοί τρόποι αντιμετώπισης της
ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς των εφήβων, είναι αναποτελεσματικοί. Και αυτό γιατί
βασίζονταν σε μια από την αρχή ελαττωματική θεωρία, μια παρανόηση. Επρόκειτο
για την εσφαλμένη άποψη ότι οι έφηβοι φέρονται απερίσκεπτα επειδή αδυνατούν να
υπολογίσουν τις συνέπειες των μελλοντικών τους πράξεων, ενώ η έρευνα απέδειξε
ότι είναι σε θέση να υπολογίσουν τον κίνδυνο όταν αυτός ελλοχεύει,
ωστόσο διαβλέπουν ότι είναι πιο πιθανό να κερδίσουν περισσότερα από αυτά που
μπορεί να χάσουν. Κι ενώ οι ερευνητές θεωρούσαν ότι θα ήταν αποτελεσματικό να
δείξουν στους εφήβους φωτογραφίες και ταινίες με θανατηφόρα αυτοκινητιστικά
ατυχήματα, τελικά οι 3.544 μαθητές που έλαβαν μέρος στην έρευνα, ήδη από πριν
παρουσιάζονταν να έχουν αίσθηση του πόσο ευάλωτοι είναι
απέναντι στον κίνδυνο και άρα να μην αλλάζουν στάση μετά την προβολή των film.
Για τους λόγους αυτούς, η ομάδα
της dr. Reyna, αποφάσισε να παρουσιάσει μία διαφορετική προσέγγιση
του προβλήματος της ριψοκίνδυνης συμπεριφοράς των εφήβων. Ακριβώς λοιπόν επειδή
οι έφηβοι δεν μπορούν να εκτιμήσουν την «ουσία» μιας επικίνδυνης κατάστασης και
λειτουργούν βάσει μιας λογικής των πιθανοτήτων, δεν μπορούν να μεταβάλλουν τη
γνώμη τους καθώς αποφασίζουν να κάνουν κάτι. Μια απόφαση που αφορά την
«ουσία» της σωματικής και ψυχικής υγείας, δεν μπορεί να βασίζεται σε αριθμούς
και πιθανότητες επικινδυνότητας. Χρειάζεται να επιστρατεύσουν γνώση από την
προϊστορία και την εμπειρία τους. Κι εδώ εντοπίζεται το πρόβλημα. Οι έφηβοι, εκ
θέσεως, δε διαθέτουν ούτε το ένα, ούτε το άλλο.
Η λύση δεν είναι βεβαίως η συνεχής
επίβλεψη και αστυνόμευση από γονείς ή καθηγητές, παρόλο που αυτό κρίνεται
απαραίτητο για μικρότερα παιδιά και για εφήβους των 12-14 ετών. Οι ερευνητές
συνέταξαν έναν οδηγό 44 σελίδων, ο οποίος περιλαμβάνει «ασκήσεις»
εξομοίωσης επικίνδυνων καταστάσεων, στις οποίες οι έφηβοι 14-18 ετών καλούνται
να αναγνωρίζουν τα σημάδια που υποδεικνύουν τον πιθανό κίνδυνο, πριν προχωρήσουν
στην πράξη. Η εξάσκηση λοιπόν έχει ως στόχο τη λήψη αποφάσεων πριν εμπλακεί ο
έφηβος σε επικίνδυνη συμπεριφορά. Τα αποτελέσματα θα φανούν στο μέλλον…
*(μετάφραση και διασκευή: Δώρα Ψωμά)
Ασκήσεις :
1. Αφού
μελετήσετε το κείμενο και κατανοήσετε το κεντρικό του θέμα, τους επιμέρους
άξονες, και τις προτάσεις που διατυπώνονται, να γράψετε μια περίληψη 130-150
λέξεων.
(25
μονάδες)
2. «Μια
απόφαση που αφορά την «ουσία» της σωματικής και ψυχικής υγείας, δε μπορεί να
βασίζεται σε αριθμούς και πιθανότητες επικινδυνότητας». Να αναπτύξετε αυτήν την
άποψη σε μία παράγραφο
70-90 λέξεων.
(10
μονάδες)
3. Να
βρείτε τα δομικά στοιχεία της 4ης παραγράφου.
(5 μονάδες)
4.Να
εντοπίσετε 3 περιπτώσεις ποιητικής λειτουργίας του λόγου (συνυποδηλώσεων).
(5 μονάδες)
5. επιβλαβές,
ελλοχεύει, ευάλωτοι, μεταβάλλουν, επιπτώσεις : Να γράψετε από ένα
συνώνυμο .
(5 μονάδες)
Θέμα :
Είναι γνωστό ότι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των εφήβων
διαφοροποιούνται από χώρα σε χώρα, όπως φαίνεται και στο άρθρο. Σε ένα δικό σας
κείμενο 4-5 παραγράφων που θα εκφωνηθεί σε συνάντηση μαθητών από όλη την
Ευρώπη, παρουσιάστε τον τρόπο ζωής των εφήβων στην Ελλάδα, κάνοντας αναφορές
όχι μόνο στα δικαιώματα και στις υποχρεώσεις, αλλά και στα προβλήματα που
αντιμετωπίζετε λόγω του χάσματος γενεών. Τι προτείνετε εσείς για την επίλυσή τους;
